خوب است بدانید که پژوهش ها نشان داده دروغگویی بچه ها نشانه رشد سریع مغزی آن هاست و آن ها به عنوان افراد بزرگسال می توانند بسیار موفق باشند. در فرآیند دروغ گفتن، مغز به پردازش اطلاعات نیاز دارد و قسمتی از مغز که مسئول تفکر است به شدت درگیر می شود.
حدود ۲۰ درصد کودکان ۲ ساله، حدود ۵۰ درصد ۳ ساله ها و نزدیک به ۹۰ درصد ۴ ساله ها دروغ می گویند. اوج این ویژگی در ۱۲ سالگی است که تقریبا تمام بچه ها در آن به دروغ گویی مشغول می شوند. تا سن ۱۶ سالگی تمایل به دروغ گفتن کمتر می شود و فقط ۷۰ درصد ۱۶ ساله ها دروغ می گویند.
دروغ گفتن در کودکان در بسیاری از موارد اشکالی ندارد و نباید با واکنش تند والدین رو به رو شوند زیرا کودکان اغلب راست را از دروغ تشخیص نمی دهند و فقط تصورات خود را به زبان می آورند. به طور کلی اغلب ما در بعضی مواقع دروغ می گوییم یعنی واقعیت را دست کاری می کنیم و اغلب والدین عادت دارند در مقابل یک دروغ، سریع جبهه گیری کنند و از مضرات دروغ برای کودک خود حرف بزنند، غافل از این که کودکان همیشه سعی می کنند کاری را انجام دهند یا حرفی را بزنند که والدین خوشحال شوند. آن ها نتیجه می گیرند که هر کاری که والدین را خوشحال کند، خوب است و هر چه آن ها را ناراحت کند، بد است. در نتیجه برای این که والدین خود را ناراحت یا عصبانی نکنند به دروغ و خلاف واقعیت رو می آورند.
کودکان در سنین پیش از دبستان قادر نیستند بین واقعیت و تخیل فرق بگذارند و آن ها را ارزیابی کنند. این سن، سن دوستان خیالی، غول های شاخ دار و طبیعت سخنگوست. حرف های آن ها می تواند بیشتر شبیه یک بازی باشد. اغلب بچه ها قوه تخیل بسیار قوی دارند و توجیه کردن آن ها برای کنار گذاشتن تخیلاتشان کار غلطی است. دروغ گویی در این سن به معنای داشتن مشکل شخصیتی نیست و والدین نباید از واژه هایی مثل «تو دروغ می گویی» یا «دروغ نگو»! استفاده کنند. در عوض باید سعی کنند مفهوم حقیقت را برای او روشن کنند. این مفهوم در یک بازی کاملا قابل انتقال است. از جمله بازی با ماسک، اگر کودک از یک صورتک وحشتناک می ترسد می توان به او گفت که این صورتک غیرواقعی و دروغ است تا به این ترتیب او پی به مفهوم واقعیت و دروغ ببرد.
اولین قدم ها درباره این مفاهیم در این سن با همین بازی ها برداشته می شود و علاوه بر این او از خانواده و مدل برقراری ارتباط والدین با اطرافیان الگوبرداری می کند.
در دوران نوجوانی نیز رشد شناختی به حدی می رسد که نوجوان آزادانه انتخاب می کند چه چیزهایی را بگوید و چه چیزهایی را نگوید. در این دوران رازداری به معنای دروغ گویی نیست بلکه نشانه بلوغ فکری است، در واقع نوجوانانی که هر چیز را از سیر تا پیاز برای والدین خود در این سن تعریف می کنند به بلوغ فکری کامل نرسیده اند. در مقابل صداقت نداشتن نوجوان به صورت مکرر، والدین فقط باید ناخشنودی خود را ابراز کنند و از نشان دادن هر گونه عکس العمل تند و خشن به طور جدی پرهیز کنند زیرا نتیجه عکس می دهد. پس از ابراز ناخشنودی، اولین کار این است که الگوی مناسبی باشید و همواره با صداقت کامل با فرزند خود رفتار کنید.
عوامل و انگیزه های دروغ
ترس از مجازات
طفل و حتی فرد بزرگسال دروغ می گوید از آن بابت که از مجازات می ترسد و اگر راست بگوید از مکافات امری که مرتکب شده ایمنی ندارد. بررسی های علمی نشان می دهند که بیش از 70% دروغهای کودکان به این علت و دلیل است، شما اطمینان دهید او را تنبیه نخواهید کرد تا به شما راست بگوید.
احساس فشار
کودک اصرار دارد امری را که مرتکب شده از نظر شما مخفی باشد و شما در ضمنِ سؤالات بسیار، به بازجویی او می پردازید. پیداست که او برای حفظ شخصیت خود همچنان به دفاع و انکار خواهد پرداخت.
ضعف و عجز
در مواردی دیده می شود که والدین و مربیان تکالیف شاقی را بر فرزند تحمیل کرده اند و او قدرت انجام آن تکالیف را ندارد. بدین نظر به دروغ می گوید که وقت ندارد، از این کار سر در نمی آورد و آن را بلد نیست، خود را به ناخوشی میزند که بیمارم و … .
این ضعف و عجز در مواردی می تواند به صورت عکس قضیه یعنی لاف زدن و گزافه گوئی در آید تا از این طریق ضعف خود را در انظار دیگران جبران و ترمیم نماید.
حسادت و رقابت
منشاء برخی از دروغهای کودکان حسادت و یا رقابت است. او می بیند که برادر یا خواهر کوچکش با شیرین زبانی های خود نظر پدر و مادر را جلب کرده و محبت آنها را به صورت انحصاری در گرو خود در آورده است. او از طریق رقابت که در حقیقت منشائی جز حسادت ندارد می خواهد جای پایی برای خود ایجاد کند و چون قدرت انجام عمل و رقابت را ندارد تن به دروغ می دهد. زمانی هم دیده می شود که طفل خردسال را اذیت کرده و به گریه اش می اندازد و بعد منکر قضیه می شود.
جلب نظرها
گاهی شما به عنوان پدر یا مادر در میان جمعی از دوستان خود نشسته و سرگرم بحث و گفتگو هستید و کودکی را که در میان جمع شماست فراموش کرده و یا او را به حساب نمی آورید. ناگهان می بینید که کودک با بیان مسئله ای که واقعیت ندارد لب به سخن می گشاید و امری را با زرق و برق و با جلوه ای خاص بیان می کند، تا توجه تان رابه سوی خود معطوف دارد.
کسب منافع
شما به فرزندتان اعلام می کنید که اگر در امتحانات آخر سال بتواند رتبه اول شود و یا در فلان درس فلان نمره را بیاورد برایش فلان اسباب بازی را که بسیار مورد علاقه اوست تهیه خواهید کرد. حال وضع او را در نظر آورید که به فلان رتبه و نمره دست پیدا نکرده است. ولی به آن اسباب بازی علاقه مند است. طبیعی است که با گفتن دروغ و به کار گرفتن راه خطا و نادرستی بخواهد خود را به آن منفعت برساند.
