نخستین مرحله ی رشد آدمی دوره ی طفولیت است که از تولد تا هیجده ماهگی ادامه دارد و طی آن باید در خانه یا در محیطی که برای فعالیتش مناسب باشد، زندگی کند و مورد مراقبت قرار گیرد. زندگی کودک شیرخوار در خوردن و خوابیدن و جنبیدن خلاصه می شود. به یاری فعالیت های حسی- حرکتی است که نوزاد به وجود خود و دنیای خارج از خود پی می برد، اندام های خود را کشف و در به کار بردن آن ها مهارت پیدا می کند. حواس خود را پرورش داده و از این طریق با خواص اشیا و اشخاص اطراف خود آشنا شده و به روابط آن ها پی می برد. حوزه ی این فعالیت ها ابتدا محدود به گهواره است. به تدریج با نشستن و حرکت کردن کودک بر وسعت آن افزوده می شود. در پایان این دوره به حیاط و باغچه گسترش می یابد.
اطفال بیشتر از سه حس ؛ لامسه، چشایی و بویایی لذت می برند و شاید آدمی در خردسالی بیش از هر زمان دیگر به این سه حس بستگی داشته باشد و با کنجکاوی و میل به فهمیدنی که در او وجود دارد ، به جستجوی محیط و وارسی اندام خود بپردازد که ژان پیاژه آن را دوره ی حسی-حرکتی نام می نهد. به همین دلیل است که کودکان در این دوران برای شناخت اشیای اطراف سعی در گرفتن و نزدیک کردن آن به طرف دهان خود را دارند.
جنبه ی انفعالی حیات نیز از همین دوره آغاز می شود و حیات عاطفی که ابتدا در احساس آسایش و یا عدم آسایش خلاصه می شود، از حدود سه چهار ماهگی به صورت عواطف شخصی، مثل ترس و سپس خشم و بر انجام همدلی و رفتار خاص مربوط به آن یعنی لبخند زدن ظاهر می گردد. منشا همه ی این حالات، نزدیکترین فرد به او که معمولا مادر است می باشد. حضور مادر هم در رشد بدنی و عقلی کودک و هم در رشد عاطفی او تاثیر بسزایی دارد و امنیت خاطر کودک و اعتماد به نفس او از وجود مادر و به خصوص از مهارت هایی که در فراهم ساختن محیط مساعد از خود نشان می دهد، سرچشمه می گیرد.
مهمترین ویژگیهای این مرحله که از تولد تـا ۳ سالگی را در برمیگیرد، رشد عواطف و احساسات، توانایی در زمینه سخن گفتن و برقراری ارتباط کلامی با دیگران، افزایش توانایی حرکتی از نـشستن تـا راه رفـتن است؛ لذا شما والدین محترم، در این مرحله باید:
به کودک خود مـحبت کـنید، او را در آغوش بگیرید، حتی المقدور محیطی آرام و دور از تنش برای او فراهم آورید و به خصوص رابطۀ مادر و کودک را به صـورت آرامش بخش ایـجاد و تقویت کنید.
کودک را حتی المقدور به تمرینهای حرکتی وادارید. بعد از توانایی راه رفـتن بـه او امـکان حرکت آزاد در محیط و طبیعت را بدهید.
در صورتی که مجبور نیستید، حتی المقدور در این مرحله کودکان را بـه مـهد و مـراکز نگهداری کودک نفرستید، زیرا روابط کودک و مادر، به ویژه در دو سال اول زندگی، برای سلامت و رشـد روانـی کودک بسیار مهم است.
از پایان این دوره ضمن آن که به کنجکاوی کـودک اجـازه ابـزار میدهید، سعی کنید با ایجاد سؤال یا تحریکات حسی، کنجکاوی او را تقویت کنید.
آشنایی والدیـن بـا شیوه های درست تربیتی، متناسب با مراحل رشد، تأثیر بسزایی در ایجاد جامعهای سالم، پویـا و ایـمن خـواهد داشت. شناخت این مراحل و به کارگیری روشهای مناسب تربیتی به والدین کمک خواهد کرد تـا در تـربیت کودک خود موفقتر عمل نمایند.
تا آن جا که ممکن است با کـودک خـود ارتـباط کلامی برقرار کنید. سعی کنید فضای کلامی متنوع و خوبی برایش به وجود آورید، اما قـبل از ۲ سـالگی تـلاش نکنید او را به سخن گفتن وادارید.
حتما به کودک خود امکان بازی بـدهید و زمـینه را برای انجام بازیهای مختلف حسی – حرکتی او فراهم نمایید.
کودک در هفتهها و ماههای اول تولد به تغذیه، پرستاری و مراقبت خاص نیاز دارد. این موضوع نه فقط سبب سلامت و رشد او میشود؛ بلکه زمینههای آرامش روانی او را نیز فراهم میکند.
برای سلامت روانی و شخصیتی فرزند خود، بهخصوص در سال اول زندگی، محیطی آرام فراهم کنید. بهخصوص رابطهی مادر و کودک باید طوری باشد که آرامش او را بههم نزند و مشکلی را برای او به وجود نیاورد.
طفل خود را به تمرینهای حرکتی تشویق کنید. به او کمک کنید تا از عضوهای خود مانند دستها و پاها بیشتر و بهتر استفاده کند. زمانی که فرزندتان توانایی راه رفتن را به دست آورد شرایطی را فراهم کنید تا در کمال آرامش و آسایش به سر ببرد.
تا آنجا که میتوانید با کودک رابطه کلامی برقرار کنید؛ اما قبل از دو سالگی او را به سخن گفتن وادار نکنید و اجازه بدهید در حد توانایی خود سخن بگوید.
به کودک، اجازه بازی کردن بدهید و زمینه مناسبی را برای بازیهای کودکانه و مورد علاقه او فراهم کنید.
تا جایی که امکان دارد کودکان را در زمان طفولیت به مهدها و سایر مراکز نگهداری نفرستید. رابطه مادر و کودک به خصوص در دو سال اول زندگی برای سلامت و رشد روانی فرزند، بسیار اهمیت دارد.
بیایید با کودکان خود در مرحله طفولیت به گونهای رفتار کنیم تا زمینههای ترقی و رشد استعدادهای آنان را در دورههای سنی بالاتر فراهم نماییم.
