آسم انسداد قابل برگشت راههای هوایی بزرگ و کوچک، ناشی از پاسخ شدید راههای تنفسی به محرّکهای ایمونولوژیک و غیرایمونولوژیک است. به عبارت دیگر آسم بیماری التهابی دستگاه تنفسی است که در طی آن لنفوسیتها و ائوزینوفیلها و نوتروفیلها وارد ریه میشوند و مجاری هوایی را تحریک میکنند.
دکتر مهردخت اسلامی، متخصص اطفال,
کودکان آسمی اولین حمله خود را در ۹۰-۸۰ در صد موارد، قبل از ۵-۴ سالگی تجربه میکنند، ولی باید گفت که بیماری آسم ممکن است در هر سنی شروع شود، هر چند که در اکثر موارد قبل از ۲۵ سالگی ایجاد میشود. در دوران کودکی پسران دو برابر دختران به حملات آسم دچار میشوند، ولی تا ۳۰ سالگی این نسبت یکسان میشود. شدت بیماری با جنس ارتباطی ندارد.
آسم شایعترین بیماری مزمن در بچهها و یکی از موارد مهم بستری آنان در اورژانس و بیمارستان و اولین علت غیبت کودکان از مدرسه است.
بیماری آسم به دو دسته تقسیم میشود:
آسم آلرژیک و آسم غیرآلرژیک.
* در نوع آلرژیک بیمار سابقه شخصی یا خانوادگی مثبت بیماری آلژیک مثل رینیت، کهیر و اگزما دارد و دارای سطح ایمونوگلوبولین بالا است و پاسخ تستهای حساسیتی در وی مثبت است.
در آسم غیرآلرژیک کودک بیمار سابقه خانوادگی این بیماری را ندارد و تستهای پوستی او منفی و سطح ایمونوگلوبولین سرم وی نرمال است.
آسمی که در دوره کودکی شروع شود اکثراً از نوع آلرژیک و در افراد بالغ بیشتر از نوع غیرآلرژیک است؛ هر چند که اکثراً بیماران دچار آسم با ترکیبی از هر دو نوع میشوند.
اما اگر علاقهمندید علت بروز حمله آسم را بدانید، این مطالب را مطالعه کنید.
بعد از ورود عامل آلرژن که در اکثر موارد از راه هوا وارد سیستم تنفسی کودک میشود، واسطههای شیمیایی مثل هیستامین و پروستاگلایندینها و لکوترینها که در ائوزینوفیلها ذخیرهاند، آزاد میشوند و در نتیجه احتقان ریوی و عروقی ایجاد میگردد. به عبارت دیگر علایم بیماری آسم به علت ترشح این واسطهها و عوارض ناشی از آن است.
· عوامل تسریع یا تشدیدکننده حملههای آسم:
· فضای بسته و آلودگی موجود در آن: مایتها/ کپک و سوسک
· محرکها: دود سیگار/ دود/ اسپری وعطرها/ ورزش/ هوای سرد و تغییرات دما/ قرارگرفتن در معرض مواد شیمیایی مورد استفاده در صنعت/ تغییرت محیطی و استرسهای ناشی از آن: جابهجایی منزل/ مدرسه جدید و …حیوانات: گربه/ سگ/ جوندگان و اسب
داروها: آسپرین/ داروهای ضدالتهاب غیراستروییدی( ایندومتاسین/ ناپروکسن/ ایبوبروفن/ مفنامیک اسید) و فنیل بوتازون/ آنتی بیوتیکها و بتابلوکرها.
عواطف شدید: ترس/ عصبانیت/ گریه و خنده شدید
آلرژنهای تنفسی در فضا: درختان/ گیاهان دانهدار/ کپکها/ گرده گیاهان/ آلودگی هوا و اسپورها
اما اگر علاقهمند به علائم آسم هستید:
تنگی نفس/ سرفه بدون خلط و ویزینگ از علائم اصلی بیماری آسماند. ممکن است حمله با احساس فشار در سینه شروع شود.
تندی ضربان قلب ( بالای ۱۲۰ در دقیقه) وتاکی پنه (بیشتر از ۳۰ تنفس در دقیقه) سیانوز/ تعریق و بیقراری/ دلدرد و خستگی زیاد نیز از علائم شایع است.
به نظر شما راه تشخیص آسم چیست؟
با کمک بررسی دقیق علائم بالینی بیمار و آزمایشهای پاراکلینیکی آسم تشخیص دادهمیشود، شامل:
تست پوستی راست در آسم مزمن برای شناسایی عامل آلرژن استفاده میشود و در حمله حاد آسم یا در فردی که آنتیهیستامین مصرف میکند کاربرد ندارد. رادیوگرافی ریه برای بررسی آثار و عوارض آسم مثل آتلکتازی و یا بررسی علل دیگر مشکلات ریه ( جسم خارجی/ نئوپلاسم و..) از بیمار گرفته میشود. در آزمایشهای خونی ائوزینوفیلی و اسیدوز یا الکالوز تنفسی و متابولیک جستوجو میشود.
راه درمان این بیماری چیست؟
درمان بیماری آسم با توجه به نوع آن/ شدت و مدت ابتلای کودک و علت بروز حمله متفاوت است و تجویز دارو بر اساس این عوامل است.
اصلیترین داروهای مورد استفاده در درمان آسم گروه بتاآگونیستها است، مانند: سالبوتامول( ونتولین )/ تئوفیلین/ کرومولین سدیم/ آمینوفیلین و…
همچنین برای رفع مشکلات تنفسی کودک از داروهای کورتیکواستروئید نیز استفاده میشود، مثل: پردنیزولون/ هیدروکورتیزون و دگزامتازون.
به طور کلی هدف از درمان آسم پیشگیری از معلولیت/ کاهش بیماریهای جسمی و روانی/ کمک به بیمار برای داشتن زندگی معمولی و شادزیستن است. برای دستیابی به این هدف باید بعضی اصول درمانی درنظر گرفته شود.
